Skarby kościoła w Luborzycy. Historyczny Kocmyrzów cz. 8

Skarby kościoła w Luborzycy – świadkowie kilku stuleci historii ⛪

W kolejnej części naszej serii „Historyczny Kocmyrzów” przyglądamy się jednemu z najcenniejszych miejsc dziedzictwa historycznego w gminie – kościołowi parafialnemu pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Luborzycy. W jego wnętrzu znajdują się zabytki powstające na przestrzeni wielu wieków – od średniowiecza aż po czasy współczesne. Każdy z nich jest świadectwem historii parafii, sztuki sakralnej oraz ludzi, którzy przez stulecia dbali o tę świątynię.

Najstarszy zabytek – romańska antaba

Jednym z najcenniejszych i zarazem najstarszych zabytków związanych z kościołem w Luborzycy jest średniowieczna antaba, czyli ozdobna kołatka drzwiowa wykonana z brązu. Powstała prawdopodobnie około 1200 roku i zaliczana jest do najważniejszych przykładów romańskiego rzemiosła artystycznego w Polsce.

Antaba została odlana z brązu i ręcznie cyzelowana, a jej forma przedstawia głowę lwa. W średniowieczu przez jego paszczę przechodził metalowy pierścień, którym uderzano w drzwi. Niestety pierścień ten został skradziony i nie zachował się do naszych czasów. W miejscu pierwotnego zastosowania znajduje się obecnie kopia zabytku.

Ze względu na wiek oraz kunszt wykonania antaba z Luborzycy bywa porównywana z najważniejszymi dziełami sztuki romańskiej w Polsce, takimi jak słynne Drzwi Gnieźnieńskie.

Średniowieczne elementy kamienne

W świątyni zachowało się również kilka elementów architektonicznych pochodzących z XV wieku. Należą do nich między innymi kamienne portale oraz sakramentarium, czyli miejsce przechowywania Najświętszego Sakramentu w murze prezbiterium.

Do tego samego okresu należy także kamienne ujście lavabo, czyli element służący do obmywania rąk w zakrystii. Tego typu detale, choć często niepozorne dla odwiedzających, są ważnym świadectwem średniowiecznej architektury i sposobu funkcjonowania dawnych świątyń.

Gotycki krucyfiks z XV wieku

Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków kościoła jest rzeźba Chrystusa na krzyżu znajdująca się w łuku tęczowym. Dzieło to powstało po 1433 roku i należy do nielicznych elementów pierwotnego wyposażenia świątyni, które przetrwały do dziś.

Styl rzeźby łączony jest z krakowskimi warsztatami artystycznymi działającymi w nurcie tzw. stylu miękkiego, związanego z tradycją rzeźb Pięknych Madonn. Początkowo krucyfiks mógł znajdować się w ołtarzu głównym, jednak w późniejszym czasie został przeniesiony na łuk tęczowy.

W 1890 roku rzeźbę poddano restauracji, a jej kompozycję uzupełniono o elementy neogotyckie. Informuje o tym napis wygrawerowany w belce krzyża.

Monstrancja i renesansowe epitafium

Do ważnych zabytków sztuki sakralnej należą również przedmioty związane z liturgią. Wśród nich znajduje się gotycka monstrancja z XV wieku, uznawana za cenne dzieło krakowskiego złotnictwa.

Na jej powierzchni umieszczony jest napis z 1593 roku, informujący, że monstrancję ofiarował parafii profesor Akademii Krakowskiej i doktor praw – Mikołaj Dobrocieski, który pełnił funkcję proboszcza w Luborzycy. Co ciekawe, sama monstrancja jest starsza od tego zapisu o ponad sto lat i prawdopodobnie pierwotnie znajdowała się w jednym z kościołów krakowskich.

Z XVI wieku pochodzi natomiast renesansowe epitafium Zygmunta Linczewskiego, wystawione około 1583 roku przez jego żonę Reginę. Marmurowa płyta została ozdobiona stiukową ramą z kartuszem herbowym Gozdawa.

Obrazy z XVII wieku

Wnętrze kościoła kryje także kilka cennych dzieł malarskich z XVII wieku. Jednym z nich jest obraz Matki Bożej Śnieżnej, uznawany za jeden z najstarszych zachowanych w Polsce wizerunków tego typu.

Obraz został wykonany na desce i reprezentuje bizantyjski typ ikonograficzny Panagia Hodegetria. W 1682 roku krakowski złotnik Jan Młodzianowski wykonał dla niego ozdobną metalową szatę, określaną w dokumentach jako „sukienka floryzowana”.

W kościele znajduje się także monumentalny obraz „Wszyscy Święci”, powstały około 1628–1650. Prawdopodobnie pierwotnie zdobił ołtarz główny w krakowskim kościele Wszystkich Świętych. Po rozebraniu tej świątyni w XIX wieku obraz trafił do Luborzycy dzięki staraniom ks. Jana Szumerskiego.

Ołtarze i wyposażenie z XVIII wieku

W XVIII wieku wnętrze kościoła wzbogaciło się o kolejne elementy wyposażenia. W tym okresie powstał późnobarokowy ołtarz główny, ufundowany przez rektora parafii Andrzeja Dominika Lipiewicza.

Ołtarz wyróżnia się bogatą dekoracją rzeźbiarską oraz charakterystycznymi motywami rokokowymi, takimi jak rocaile i promienista gloria. Jego projekt mógł być związany z architektem Sebastianem Sierakowskim, natomiast dekorację rzeźbiarską wykonał warsztat Mateusza Szepsa.

W tym samym stuleciu powstał również drewniany chór muzyczny, który w dokumentach wizytacyjnych z 1728 roku jest już wymieniany jako element wyposażenia kościoła. W późniejszym czasie balustrada chóru została ozdobiona dekoracją rzeźbiarską i ornamentalną.

Choć pierwotne organy nie zachowały się do dziś, wiadomo, że muzyka organowa była obecna w Luborzycy już w 1620 roku.

Zabytki z późniejszych epok

W kolejnych stuleciach świątynia była uzupełniana o następne elementy wyposażenia. W XIX wieku powstały między innymi ołtarze boczne – Matki Bożej Różańcowej oraz św. Józefa, a w XX wieku dodano figuratywne witraże oraz ołtarz Serca Jezusowego.

Dzięki temu wnętrze kościoła stanowi dziś przegląd wielu epok i stylów artystycznych, od średniowiecza po czasy współczesne.

Świątynia jako kronika lokalnej historii

Zabytki znajdujące się w kościele w Luborzycy to nie tylko cenne dzieła sztuki, lecz także świadectwo historii parafii i całego regionu. Każdy z nich powstał w innym czasie i w innych okolicznościach – jedne były fundacjami duchownych lub uczonych związanych z Krakowem, inne trafiły tu z innych świątyń, a jeszcze inne powstały specjalnie dla luborzyckiej parafii.

Dzięki temu świątynia stała się swoistą kroniką kilku stuleci historii, którą można odczytywać poprzez jej wyposażenie, rzeźby, obrazy i detale architektoniczne.

ZOBACZ TEŻ POPRZEDNIE CZĘŚCI!